نوروز و عناصر سازندۀ آن در اجتماع
امیرالمؤمنین علی(ع) در سفارشی به مالک اشتر نخعی والی مصرفرمود:
« آداب پسندیده اى را كه بزرگان این امّت به آن عمل كرده اند، و ملّت اسلام با آن پیوند خورده است و رعیّت با آن اصلاح شده اند، بر هم مزن، و آدابى كه به سنّتهاى خوب گذشته زیان وارد مى كند، پدید نیاور.(1)
جشن نوروز, به عنوان یک سنت دیرپای ملّی و برجای مانده از نیاکان و گذشتگان برخی ملتها و کشورهای منطقه, از جمله افغانستان است و به عنوان میراث فرهنگی و معنوی کشورهای حوزۀ نوروز, در یونسکو نیز ثبت شده است.
نوروز یک رویداد طبیعی و یک پدیدۀ فرهنگی ـ تاریخی است, ارتباط مستقیم به مسائل دینی و مذهبی ندارد. برخی روایات وارده در ردّ و یا تأیید نوروز دارای تناقض و به لحاظ سند دچار مشکل اند.اما به طور کلی زمان که اسلام به عنوان یک دین و آیین جدید, وارد عرصۀ زندگی اجتماعی بشر گردید, در برخورد با پدیده های فرهنگی و آداب و رسوم اجتماعی برجا مانده از گذشته, سه تا رویکرد داشته است:
1. سنت های را که دارای عناصر منفی و مخرب بوده اند, حذف کرده است.
2. سنت های را که دارای عناصر مثبت بوده اند, تأیید و امضا نموده است.
3. برخی سنت ها را با ایجاد تغییرات در آنها, اصلاح نموده است.
در مسألۀ نوروز, قدر متیقن این است که منع روشن و صریح از سوی پیشوایان دینی نرسیده است.آنهای که با جشن نوروز مخالفت می کنند, مخالفت شان تابع کدام دلیل و منطق روشن نیست. بارزترین دلیل مخالفان جشن نوروز, تشبیه مسلمانان به امتهای پیش از اسلام است, که اگر برای این تشبیه و تشبّه حد معین و مرز مشخص در نظر گرفته نشود, در تمامی جنبه های زندگی, قابل تسرّی و تعمیم است.
مخالفتها با جشن نوروز, بیش از آن که صبغۀ دینی و جنبۀ مذهبی داشته باشد, ناشی از رقابت های سیاسی و فرهنگی کشورهای منطقه است.جشن نوروز بیشترین مخالف را در میان عرب ها دارد.برخی افراد مخالف جشن نوروز، همان تکفیری های هستند که دارای تفکر ویرانگر است. از همان نوع تفکری که در قالب طالب ظهور کرد, بودای بامیان را با خاک یکسان نمود, در قالب داعش ظهور کرد, آثار باستانی بابل عراق و تدمیر سوریه را به بهانه ی نسبت آنها به پیش از اسلام، ویران کرد.
فارغ از جدالهای بی مبنا و فاقد منطق در مسألۀ نوروز, بسیار روشن است که اکنون نوروز به عنوان یک پدیدۀ فرهنگی, واجد ده ها مؤلفه عقلانی و عناصر مثبت فرهنگی و اجتماعی هست, که باید بدانها بیشتر توجه داشت و آنها را تقویت کرد: شادی و تفریح سالم, طهارت و نظافت منازل و شهرها, دید و بازدیدهای مؤمنان با همدیگر، صلۀ رحم میان اقارب و بستگان, دلجوی از مصیبت دیدگان, کمک به آسیب دیدگان, دست بوسی بزرگان، توجه و عنایت به سالمندان، از بین بردن کینه ها وکدورت ها, ارزیابی کارکردهای یکسال گذشته, آمادگی و برنامه ریزی برای یک سال آینده و تقویت همبستگی اجتماعی و...هرکدام آداب پسندیده و عناصر مفیدی است که هر کدام تأثیر مثبت درافراد و اجتماع بر جا می گذارد و نباید آنها را از نظر دور داشت.
از خدای منان استدعا داریم که سال نو را سال خیر و سعادت, و سال صلاح و فلاح ملت رنج کشیدۀ افغانستان قرار دهد.
نوروز بهانۀ خوبی است برای خوبیها و شادی ها و ابراز مهربانی ها, پس نوروزتان مبارک!
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) «وَ لَا تَنْقُضْ سُنَّةً صَالِحَةً عَمِلَ بِهَا صُدُورُ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَ اجْتَمَعَتْ بِهَا الْأُلْفَةُ وَ صَلَحَتْ عَلَیْهَا الرَّعِیَّةُ وَ لَا تُحْدِثَنَّ سُنَّةً تَضُرُّ بِشَیْءٍ مِنْ مَاضِی تِلْكَ السُّنَنِ فَیَكُونَ الْأَجْرُ لِمَنْ سَنَّهَا وَ الْوِزْرُ عَلَیْكَ بِمَا نَقَضْتَ مِنْهَا»(نهج البلاغه, نامه 53)
یک جهان اعجاز دارد بامیان