نوروز, و عناصر سازندۀ آن در اجتماع
امیرالمؤمنین علی(ع) در سفارشی به مالک اشتر نخعی والی مصر می فرماید:
« آداب پسندیده اى را كه بزرگان این امّت به آن عمل كرده اند، و ملّت اسلام با آن پیوند خورده است و رعیّت با آن اصلاح شده اند، بر هم مزن، و آدابى كه به سنّتهاى خوب گذشته زیان وارد مى كند، پدید نیاور.(1)
جشن نوروز, به عنوان یک سنت دیرپای ملّی و برجای مانده از نیاکان در میان برخی ملتها و کشورهای منطقه, از جمله افغانستان است؛ و به عنوان میراث فرهنگی و معنوی کشورهای حوزۀ نوروز, در یونسکو نیز ثبت شده است.
نوروز یک پدیدۀ فرهنگی ـ تاریخی است, ارتباط مستقیم به مسائل دینی و مذهبی ندارد. برخی روایات وارده در ردّ و یا تأیید آن نیز, از برخی جهات دارای تناقض, و به لحاظ سند دچار مشکل اند.اما به طور کلی زمان که اسلام به عنوان یک دین و آیین جدید, وارد عرصۀ زندگی اجتماعی بشر گردید, در برخورد با پدیده های فرهنگی و رسوم اجتماعی گذشته, سه تا رویکرد داشته است:
1. سنت های را که دارای عناصر منفی و مخرب بوده اند, حذف کرده است.
2. سنت های را که دارای عناصر مثبت بوده اند, تأیید و امضا نموده است.
3. برخی سنت ها را نیز با ایجاد تغییرات در آنها, اصلاح نموده است.
در مسألۀ نوروز, قدر متیقن این است که منع روشن و صریح از سوی پیشوایان دینی نرسیده است.آنهای که با جشن نوروز مخالفت می کنند, مخالفت شان تابع کدام دلیل و منطق روشن نیست؛ بارزترین دلیل آنها تشبیه مسلمانان به امتهای پیشین است, که اگر برای این تشبیه حد معین و مرز مشخص در نظر گرفته نشود, در تمامی جنبه های زندگی, قابل تسری و تعمیم است.
امروزه بیشتر مخالفتها با جشن نوروز, بیش از آن که صبغۀ دینی و جنبۀ مذهبی داشته باشد, ناشی از رقابت های سیاسی و فرهنگی کشورهای منطقه است. البته در این میان، برخی افراد مخالف جشن نوروز، همان تکفیری های هستند که واقعا دارای تفکر ویرانگر است؛ همان تفکری که گاه در قالب طالبان ظهور می کند و مجسمه های بودا را در بامیان و یران می کند، گاه در قالب داعش ظهور می کند و بسیاری از آثار باستانی را در بابل عراق و تدمیر سوریه، به بهانه ی نسبت آن به پیش از اسلام، با خاک یکسان نموده است.
فارغ از جدالهای بی مبنا و بی دلیل در مسألۀ نوروز, بسیار روشن است که این پدیده, امروزه واجد ده ها مؤلفۀ عقلانی و عناصر مثبت فرهنگی و اجتماعی هست که باید بدانها توجه داشت و آنها را تقویت کرد: شادی و تفریح سالم, طهارت و نظافت منازل و شهرها, دید و بازدیدهای اقارب و دوستان، صلۀ رحم و تقویت همبستگی اجتماعی, دلجوی از مصیبت دیدگان, کمک به آسیب دیدگان, دست بوسی بزرگان، توجه به سالمندان، از بین بردن کینه ها و فراموش کردن کدورت ها, ارزیابی کارکردهای یکسال گذشته, دقت و برنامه ریزی برای یک سال آینده و ...هرکدام آداب پسندیده و عناصر مفیدی است که تأثیر مثبت درافراد و اجتماع می گذارد و نباید آنها را از نظر دور داشت.
ما هم از خداوند می خواهیم که سال نو را سال خیر وسعادت, و صلاح و فلاح ملت رنج کشیدۀ افغانستان قرار دهد.
نوروز بهانۀ خوبی است برای خوبیها و شادی ها, پس نوروزتان مبارک!
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) «وَ لَا تَنْقُضْ سُنَّةً صَالِحَةً عَمِلَ بِهَا صُدُورُ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَ اجْتَمَعَتْ بِهَا الْأُلْفَةُ وَ صَلَحَتْ عَلَیْهَا الرَّعِیَّةُ وَ لَا تُحْدِثَنَّ سُنَّةً تَضُرُّ بِشَیْءٍ مِنْ مَاضِی تِلْكَ السُّنَنِ فَیَكُونَ الْأَجْرُ لِمَنْ سَنَّهَا وَ الْوِزْرُ عَلَیْكَ بِمَا نَقَضْتَ مِنْهَا»(نهج البلاغه, نامه 53)
یک جهان اعجاز دارد بامیان